Kâtip sizin için yazmaz. Yanınızda çalışır.
Eseri siz yazarsınız. Notlarınızı kâtip toplar, karakterlerinizi ve kronolojinizi tutar, seçtiğiniz kaynaklarda araştırır, istediğinizde bütün eseri okuyup rapor verir. İlk fikirden son taslağa kadar hepsi tek masada durur.
- 01Dünyanızı kurarkenKimi anlatırsanız dosyası açılır, üstüne eklenir.
- 02YazarkenKurduğunuz dünyaya aykırı düşeni kâtip söyler.
- 03AraştırırkenCevap, sizin yüklediğiniz kaynaktan ve sayfasıyla gelir.
- 04Hikâyeyi kurarkenAna hikâyeyi ve alt hikâyeleri bir arada görürsünüz.
- 05OkuturkenBölümü ya da bütün eseri okuma kuruluna verirsiniz.
- 06UyarlarkenAynı hikâyeyi başka bir türde yazmaya oturursunuz.
- 11. bölüm
- 12. bölüm
- Sürümler14
- Kişiler16
- Dünyanın kuralları
- Hikâyenin planı
- Kim neyi biliyor
- Açık sorular3
- Kaynaklar3
- Raporlar
- Gün notları
Kapıyı üçüncü kez çaldığında içeriden bir ses geldi, ama kapı açılmadı. Bekledi. Yağmur ensesinden içeri giriyordu ve elindeki kâğıt ıslanmıştı
Dün 12. bölümde kalmıştınız. Sabahki notunuz Kişiler'e işlendi. Bir şey daha: 2. bölümde bir yerde Karakter B'nin eski adı geçiyor.
Arkada koşuyor; siz yazmaya devam edin.
tek ekran: solda eserin dosyaları · ortada yazınız · sağda kâtip ve arkada koşan işler
Bir eseri yazmanın her aşamasında bir işi üstlenir.
Aşağıda altı aşama sırayla anlatılıyor: hangi işi aldığı, sizden ne beklediği, ekranda neye benzediği.
Anlattıkça eserinizin kaydı kendiliğinden birikir.
Kâtiple konuşurken bir kişiden söz edersiniz; o kişinin dosyası açılır. Bir sonraki konuşmada aynı dosyanın üstüne eklenir. Dosya açmak, liste tutmak, nereye yazdığınızı hatırlamak size kalmaz.
- Karakter listesini kendiliğinden çıkarır; karakterler geliştikçe üstüne ekler.
- Gerçek kronolojiyi ve eserde anlatılan sırayı ayrı ayrı tutar.
- Notlarınızı alır, düzenler, ait olduğu yere yerleştirir.
- Dünyanızın değişmez kuralları ayrı bir yerde toplanır.
Karakter B'yi ekleyelim: Karakter A'nın ablası, ondan on yaş büyük.
- Karakter Baz önce açıldı
- Karakter A'dan on yaş büyük
- Karakter A'nın ablası
- Karakter A14 kayıt
- Olay A1. yıl
- Olay B6. yıl
- Olay C13. yıl
- Olay C1. bölüm
- Olay A9. bölüm
- Olay B17. bölüm
İkisi ayrı tutulur; hangi olayı nerede açacağınıza siz karar verirsiniz.
Kurduğunuz dünyayı sizin yerinize hatırlar.
Yazan sizsiniz; kâtip metne kendiliğinden dokunmaz. Kurduğunuz dünyayı ve kurallarını bildiği için aykırı düşeni söyler, dayanağını da gösterir. Ne yapacağınıza siz karar verirsiniz.
- Kurduğunuz dünyaya ve kurallarına aykırı düşeni uyarır, tavsiyede bulunur.
- Dönem eseri yazıyorsanız çağına uymayan ayrıntıyı yakalar.
- Bir karaktere henüz bilmediği bir şeyi söylettiğinizde haber verir.
- Metnin her hâli saklanır; beğenmediğiniz revizyondan geri dönersiniz.
Bu sahnedeki bir eşya, kaynaklarınıza göre bu döneme yüz yıl sonra giriyor. Bir de: Karakter A burada Olay C'den söz ediyor, oysa onu 14. bölümde öğrenecek.
Değiştirmez, gösterir; kalmasına da siz karar verirsiniz.
- bugün 17:20kavga sahnesi yeniden−214 kelimeşimdiki
- salı 09:41kesimden öncebu hâle dön
- 12 Şubatilk taslakbu hâle dön
Araştırmayı yalnız sizin seçtiğiniz kaynaklarda yapar.
Taradığınız kitapları ve belgeleri yüklersiniz. Sorunuzun cevabı kitabın adı ve sayfasıyla gelir; gidip yerinden okursunuz. Kaynağınızda olmayan bir şey size olgu diye söylenmez.
- Seçtiğiniz kaynakların arasından araştırır, ihtiyacınız olan bilgiyi önünüze koyar.
- Her cevabın yanında kitabın adı ve sayfa numarası durur.
- Kaynakta yoksa "bilmiyorum" der, isterseniz araştırmayı genişletir.
- Taranmış kitap, eski yazım, şapkalı harf: arama hepsinden anlar.
O yıllarda geceleri sokak nasıl aydınlatılıyordu?
Fenerle; mahalle bekçisi taşıyor.
Gaz lambası var mıydı?
Kaynaklarınızda buna dair bir şey yok, bilmiyorum. İsterseniz araştıralım.
Ana hikâye ile alt hikâyeleri bir arada görürsünüz.
Hangi hattın nerede açıldığı, nerede duraksadığı, nerede bağlandığı önünüze serilir. Okurun neyi ne zaman öğrendiği de aynı yerde durur. Merakın nerede kurulup nerede karşılanacağını buradan izlersiniz.
- Ana hikâyeyi ve alt hikâyeleri düzenler, tavsiyede bulunur.
- Hikâyenin bilgi akışını denetler: kim neyi ne zaman öğreniyor.
- Kurulup karşılıksız kalanları listeler: verdirilen söz, duvara asılan tüfek.
- Finale yaklaşırken açıkta kalanların dökümünü alırsınız.
Dik çizgiler dönüm noktaları. Alt hikâye A 31. bölümde kapanıyor, B finale kadar açık.
- Karakter BOlay C'yi biliyor, 5. bölümden beri
- Karakter Aöğreneceği yer: 14. bölüm
- okurşüpheleniyor, 9. bölümden beri
- duvardaki tüfek12'de kuruldu · açık
- alt hikâye B12'de kuruldu · 40'ta karşılandı
Eserinizi bir okuma kuruluna okutursunuz.
İster tek bir bölüm, ister beş yüz sayfanın tamamı. Aristoteles'ten bugünün senaryo kuramına, ustaların eserlere sorduğu soruları kendi eserinize sorarsınız. Okumalar birbirini görmez; çeliştikleri yer size en çok şeyi söyleyen yerdir.
- İstediğiniz anda, ister bölümlerle ister bütün eserle ilgili rapor çıkarır.
- Okuma kadrosu türe göre değişir: romanın gözleri başka, senaryonunki başka.
- Rapor arkada koşarken siz yazmaya devam edersiniz.
- Hiçbir okuma not vermez, hiçbiri yerinize cümle yazmaz.
- Bağımsız okuma turuEserinizi birbirinden habersiz gözler okur; her biri kendi sorusuna bakar. Gözler çeliştiğinde iki görüşü de görürsünüz. Taslağa taslak muamelesi yapılır; eksik olan, hata sayılmaz.
- Editör raporuBütün eseri ve bütün kayıtlarınızı tek okumada değerlendirir: tekrarlayan jestler, kurulup yankısız kalanlar, eserin kendi meselesini kaybettiği yerler. Raporun başındaki "koru" listesi, iyi işleyen şeylerin düzeltme sırasında bozulmasını önler.
- Ustaların yapı sorularıEserinizi üç perdeye ya da kahramanın yolculuğuna göre okutursunuz; bölümler aşama aşama önünüze serilir. İki okuma aynı sahneyi farklı yorumluyorsa bunu da görürsünüz.
- Gerilim çizgisiHangi bölümde ne açılıp ne kapandığını gösterir; yazarken çizilir, eser bittiğinde değil.
- Süreklilik taramasıMetniniz "kim neyi ne zaman öğrendi" defterine karşı taranır; uyuşmayan yer size gösterilir.
- Döneme uygunlukDünyanızın kurallarına ve dönemine aykırı düşen ayrıntıyı yakalar. Anakronizmi baskıdan sonra değil, yazarken görürsünüz.
İkisi aynı yeri gösterdi, biri tersini söyledi. Karar sizin.
Her madde metinde nereye baktığını söyler. Ne yapılacağını söylemez.
Romanı senaryoya çevirirken kayıtlarınız sizinle gelir.
Kişileri, kuralları ve tarihleri baştan kurmazsınız; hepsi yerinde duruyor. Masa da seçtiğiniz türe göre değişir. Senaryoda biçimle uğraşmazsınız: sahne başlığı ve replik kendiliğinden hizalanır.
- Farklı türlerde yazmanızı sağlar: roman, senaryo, tiyatro, dizi, anı, araştırma.
- İstenirse birini ötekine uyarlamanıza yardım eder.
- Senaryoda sayfanın perdede kaç dakika ettiği yazarken görünür.
- Çıktıyı yapıma ya da yayınevine olduğu gibi gönderirsiniz.
Yapım 110 sayfa istiyor. Bende 126 var.
En uzun üç sahne 12, 27 ve 31; üçü de perdede birer dakikayı aşıyor. Hangisinin sarktığını görmek isterseniz okumaya verelim.
İÇ. MEKÂN A — GECE
Karakter B elindeki kâğıdı lambaya yaklaştırır. Vazgeçer.
KARAKTER B
Bunu bir kere okursam geri dönüşü yok.
Türü siz seçersiniz. Masa ona göre kurulur.
Kayıt, kaynak, okuma ve sürüm düzeni her türde aynı. Tür değiştikçe kurallar ve okuma kadrosu değişiyor.
Uzun soluğun defteri
Kişileriniz, dünyanızın kuralları, anlatıcının sesi ve bölümler arası süreklilik kayıt altında tutulur. Okumalar romanın sorularını sorar: yapı, karakter, ritim, bakış açısı.
Sayfa süredir
Biçim kendiliğinden tutulur: sahne başlığı, konuşan, replik. Sayfanın perdede kaç dakika ettiği hep görünür. Okumalar sahne düzenine, diyaloğa ve tempoya bakar.
Bölümler ve perdeler
Dizi yazarının en ağır defteri burada tutulur: sezon boyu kim hangi bölümde neyi öğrendi, hangi ip nerede bağlanacak. Tiyatroda düzen perdelere göre kurulur.
Gerçeğe yaslanan metin
Kaynak disiplini sıkılaşır: her olgunun dayanağı sorulur, belgeleriniz sayfasıyla cevap verir. Kişiler gerçek olunca titizlik de artar.
Karar veremediyseniz "hikâye" diye başlarsınız; sonra dönüştürürsünüz, dosyalarınız bozulmaz.
Yazan sizsiniz. Altı kural bunu korur.
Buranın işi kayıt, arama ve ölçüm. Aşağıdaki altı madde altı aşamanın hepsinde geçerlidir.
- Metninize izinsiz dokunulmaz.Kâtip kendiliğinden tek satır yazmaz. Ne yapılacaksa önce gösterir, sonra siz karar verirsiniz.
- Metnin her hâli saklıdır.Her dokunuştan önce o anki hâl kaydedilir. Beğenmediğiniz revizyondan dönmek için "salıya dön" demeniz yeter.
- Hangi cümle kimin elinden çıktı, bellidir.Sizin yazdığınız, sizin geçtiğiniz ve size yazılan ayrı ayrı işaretlidir. Yayıneviniz ya da yapım şirketiniz sorarsa gösterirsiniz.
- Kaynaksız olgu söylenmez.Bilinmiyorsa "bilmiyorum" denir. Kâtibin tahmini de ayrıca işaretlidir; sizin sözünüzle karışmaz.
- Ağır hiçbir iş kendiliğinden başlamaz.Ne yapılacağı ve ne kadar süreceği başlamadan söylenir. Başlatan sizsiniz.
- Dosyalar sizindir.Hepsi gözle okunur düz metindir. Bırakırsanız yanınızda götürürsünüz; metniniz başka hiçbir işte kullanılmaz.
Burada başka neler var?
Aşamaların içinde geçmeyen her şey aşağıda kısa kısa duruyor.
yazı masası
- Odak: ekranda yalnız yazdığınız yer kalır
- Kelime hedefi: günlük, sizin koyduğunuz
- Bul-değiştir: Türkçenin harflerinden anlar
- Tırnaklar: düz yazsanız da kitaptaki gibi basılır
- Yazı tipi, genişlik: sizin zevkinize
- Otomatik kayıt: "kaydet" düğmesi yoktur
- Temiz sayfa: biçim işaretleri görünmez, imleç girince belirir
- Bölümlere ayırma: tek dosyalık taslağı böler, hiçbir cümle kaybolmaz
kâtip
- Konuya göre sohbetler: hepsi aynı hafızayı bilir
- Karar dosyaya düşer: anında, ekranda işaretiyle
- Susturma anahtarı: isterseniz yalnız söyleneni yapar
- Tıkandığınızda: çözüm yazmaz, tıkandığınız yeri üç ayrı açıdan soruya çevirir
- Arkadaki işler: ne koşuyor, ne kadar kaldı, hep ekranda
eserin kaydı
- Kişiler: kişi başına bir dosya
- Dünyanızın kuralları: eserin değişmezleri
- Hikâyenin özü ve planı: iskelet, gözünüzün önünde
- İlişkiler ağı: kim kiminle, hangi bağla
- Sizin sesiniz: kara listeniz, tikleriniz, tercihleriniz
- Açık sorular: askıda kalmak meşrudur
- Gün notları: her oturumdan bir iz
- Deneme köşesi: romana karışmaz
- Yazar dosyanız: bütün projelerinizde geçerli; zevkler, yasaklar
okumalar
- Kadro türe göre: romanın gözleri başka, senaryonunki başka
- Süre baştan: başlamadan söylenir; başlatan sizsiniz
- Arkada koşar: siz o sırada yazarsınız
- Rapor arşivi: eski raporlar durur, geri dönüp bakarsınız
kaynaklar
- Kitap ve belge: sayfa sayfa aranabilir
- Zor metin: tarama, eski yazım, şapkalı harf
- Gereken parça gelir: bütün kitap sohbete taşınmaz
- Dünyanıza özel sözlük: siz anlatınca kurulur, kaynak geldikçe olgunlaşır
gündelik iş
- Dikte: yolda söylediğiniz, eve varmadan yazıya geçer
- Sesli düşünme odası: konuşulanlar siz "aktar" demeden hiçbir dosyaya girmez
- Getir götür: dışarıda yazdığınız alınır, çıktı basıma hazır verilir
- Her yerde: telefon, tablet, bilgisayar; tek adres, kurulum yok
- Birden çok proje: her biri kendi masasında
- Size ait alan: başka bir yazarın alanına karışmaz
Merak edilenler.
Bunu bir yapay zekâ sohbetinde de yapamaz mıyım?
Sohbette hafıza konuşmanın kendisidir: konuşma uzayınca ya da kapanınca kaybolur, üstelik neyi kaybettiğinizi göremezsiniz. Burada hafıza sizin klasörünüzdeki dosyalardır. Hangi sohbette söylerseniz söyleyin karar yerine düşer, her sohbet her şeyi bilir; açar, okur, düzeltirsiniz.
İkincisi: bir sohbet size bir cevap verir ve durur. Buradaysa dakikalarca süren, arkada koşan, birbirinden habersiz okumalar var; siz o sırada yazmaya devam ediyorsunuz. Üçüncüsü: metninizin her hâli saklanıyor, istediğiniz güne dönebiliyorsunuz.
Yazmayı burada mı sürdürmem gerekiyor?
Hayır. Burada bir yazı masası var, isterseniz kullanırsınız; şart değil. Nerede yazıyorsanız orada yazmaya devam eder, metninizi buraya getirirsiniz. Burada yazdığınızı da dışarı çıkarırsınız.
Metnim ve kaynaklarım nerede duruyor?
Size ait ayrı bir alanda. Başka bir yazarın alanına karışmaz, başka hiçbir işte kullanılmaz, dışarı çıkarılmaz.
Hiç bilgisayarla aram yok. Bir şey kurmam gerekir mi?
Hayır. Tarayıcıda tek bir adres açarsınız; telefondan ve tabletten de aynı adres. Kurulum, güncelleme, açık tutulması gereken bir program yok.
Yarım bir taslakla gelsem ne olur?
Olağan hâli budur. Eksik olan hata sayılmaz: kurulmamış bir hat "boşluk" diye işaretlenmez, açık soru olarak durur. Elinizde ne varsa onunla başlarsınız; kayıt siz anlattıkça birikir.
Ya bir gün bırakmak istersem?
Her şeyinizi alır gidersiniz. Metniniz de biriken kayıt da baştan beri gözle okunur düz dosyalarda durur; açmak için bu sisteme ihtiyacınız olmaz.